- چندتا نقطه می‌بینی؟
- چطور متوجه شدی؟
شرح فعالیت
در این طرح یادگیری پنج فعالیت در ارتباط با پیدا کردن تعداد اشیا و شمارش اعداد از ۱ تا ۱۰ آمده است که به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا درک خود را از مفهوم عددهای کوچک توسعه دهند.
هر کدام از این فعالیت‌ها را می‌توانید در یک روز هفته انجام دهید، به این ترتیب در طول یک هفته فعالیت‌هایی مربوط به شمارش اعداد تا ۱۰ انجام داده‌اید.
فعالیت اول
گام اول؛ مواجهه
کتاب «پیت و چهار دکمه‌ی باحالش» را برای دانش‌آموزان بخوانید. هنگام خواندن داستان، در بخش‌های مناسب مکث کنید و در حالی که به تصویرها اشاره می‌کنید، از دانش‌آموزان بخواهید همراه شما تعداد دکمه‌ها را بگویند.
گام دوم؛ کاوش
برای هر گروه از دانش‌آموزان، مجموعه‌ای از دکمه یا مهره فراهم کنید. از دانش‌آموزان بخواهید هر کدام، یک مشت کوچک دکمه بردارند و آن‌ها را به روش‌های مختلف بشمارند؛ برای مثال: دکمه‌ها را در یک ردیف بچینند؛ آن‌ها را از جای خودشان به محل دیگری منتقل کنند و هم‌زمان بشمارند؛ یا هنگام قرار دادن هر دکمه در یک لیوان یا ظرف، آن را بشمارند. سپس از هر گروه بخواهید چهار دکمه یا چهار مهره را بشمارند و آن مجموعه را روی میز خود قرار دهند. در پایان، از دانش‌آموزان دعوت کنید دکمه‌ها را در صورت امکان به زبان‌های مختلف بشمارند. آن‌ها در این فعالیت مهارت تناظر یک‌به‌یک را تمرین می‌کنند.
گام سوم؛ بازاندیشی
همهٔ دانش‌آموزان را دوباره دور هم جمع کنید و به تصویر چهار دکمهٔ پیت در کتاب بازگردید. از دانش‌آموزان بخواهید به لباس یا کفش خود نگاه کنند و چیزی را برای شمردن پیدا کنند. در پایان، از چند دانش‌آموز بخواهید توضیح دهند چه چیزی را شمرده‌اند و چگونه شمرده‌اند.
فعالیت دوم
گام اول؛ مواجهه
گفت‌وگو درباره‌ی عددها به کمک کارت‌های نقطه‌ای1:
به پوستر کارت‌های تاسی که در پایین همین فعالیت موجود است نگاه کنید. یکی از کارت‌های آن را انتخاب کنید (ترجیحا کارتی که روی آن ۴ یا ۵ نقطه وجود دارد). آن را در کلاس نمایش دهید و از بچه‌ها بپرسید: «چند تا نقطه می‌بینید؟ چطور متوجه شدید؟»
از دانش‌آموزان بخواهید روش‌های مختلفی که برای شمردن یا تشخیص تعداد نقطه‌ها به کار برده‌اند را با کلاس به اشتراک بگذارند. این کار را به تشخیص خودتان با چند تا از کارت‌ها تکرار کنید.
گام دوم؛ کاوش
یک کارگاه ریاضی2 راه بیندازید! چند ایستگاه در کلاس درست کنید و در هر ایستگاه فعالیت‌هایی را آماده کنید. از دانش‌آموزان بخواهید به هر ایستگاه که رسیدند فعالیت مربوط به آن را انجام دهند. خوب است خودتان در یکی از ایستگاه‌ها مستقر شوید تا ضمن همراهی با دانش‌آموزان، مهارت شمارش آن‌ها را مشاهده کنید و شواهدی از یادگیری‌شان جمع‌آوری کنید. در صورت نیاز، دانش‌آموزانی را که برای تقویت مهارت شمارش به تمرین بیشتری نیاز دارند، به ایستگاه مناسب هدایت کنید.
- ایستگاه اول: به دانش‌آموزان کارت‌های چیدمان عدد و مهره‌های شمارشی بدهید و از آن‌ها بخواهید مهره‌ها را روی کارت‌ها قرار دهند و تعدادشان را بشمارند.
- ایستگاه دوم: مجموعه‌های کوچک شمارشی را در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید و از آن‌ها بخواهید به‌صورت دونفره، اشیای هر مجموعه را بشمارند.
- ایستگاه سوم: کارت‌های اعداد ۰ تا ۵ را به دانش‌آموزان بدهید و از آن‌ها بخواهید کارت‌ها را به ترتیب اعداد مرتب کنند.
- ایستگاه چهارم: دانش‌آموزان را در گروه‌های کوچک گرد هم بیاورید و با آن‌ها شمارش مجموعه‌های کوچک را تمرین کنید. مهم است که بچه‌ها در این تمرین دقت کنند که هر شیء فقط یک بار شمرده می‌شود (تناظر یک‌به‌یک) و آخرین عددی که گفته می‌شود نشان‌دهندهٔ تعداد کل اشیا (عدداصلی3) است.
گام سوم؛ بازاندیشی
در پایان کلاس بچه‌ها را برای یک گفت‌وگوی جمعی دور هم جمع کنید و از آن‌ها بخواهید به این سوال پاسخ دهند که تعداد کدام کارت‌ها را راحت‌تر پیدا کردند و کدام‌ها را سخت‌تر.
فعالیت سوم
گام اول؛ مواجهه
تلفظ نام اعداد (حداقل تا ۴) را به یک یا چند زبان دیگر با دانش‌آموزان تمرین کنید.
گام دوم؛ کاوش
برای یک پیاده‌روی شمارشی به فضای باز یا در محوطهٔ مدرسه بروید. از دانش‌آموزان بپرسید: «چه چیزهایی را می‌توانیم بشماریم؟» آن‌ها را تشویق کنید گروه‌های مختلفی از اشیا را پیدا کنند و بشمارند؛ مانند درخت‌ها، برگ‌ها، خانه‌ها، سنگ‌ها، تابلوهای خیابان و مانند آن. از دانش‌آموزان بخواهید شمارش را هم به زبان فارسی و هم به یک زبان دیگر تمرین کنند.
گام سوم؛ بازاندیشی
حلقهٔ پایانی کلاس: از دانش‌آموزان دعوت کنید دربارهٔ چیزهایی که شمرده‌اند و روش شمارش خود صحبت کنند. آیا شمردن بعضی چیزها از بقیه دشوارتر بود؟ برای مثال، شمردن پرنده‌های در حال پرواز یا اشیای دوردست. وقتی نمی‌توانستید اشیا را لمس کنید، از چه راهبردهایی برای شمارش استفاده کردید؟
فعالیت چهارم
گام اول؛ مواجهه
گفت‌وگو درباره‌ی عددها به کمک تصویرها4
عکسی را انتخاب کنید که پنج شیء در آن دیده شود. از دانش‌آموزان بپرسید: «چند تا هستند؟ چه‌طور متوجه شدی؟» از دانش‌آموزان بخواهید روش‌های مختلفی را که برای شمردن یا تشخیص تعداد اشیا به کار برده‌اند، با کلاس به اشتراک بگذارند. این فعالیت را با یک تصویر دیگر برای روتین گفت‌وگو درباره‌ی عددها تکرار کنید.
گام دوم؛ کاوش
یک کارگاه ریاضی راه بیندازید! چند ایستگاه در کلاس درست کنید و در هر ایستگاه فعالیت‌هایی را آماده کنید. از دانش‌آموزان بخواهید به هر ایستگاه که رسیدند فعالیت مربوط به آن را انجام دهند. خوب است خودتان در یکی از ایستگاه‌ها مستقر شوید تا ضمن همراهی با دانش‌آموزان، مهارت شمارش آن‌ها را مشاهده کنید و شواهدی از یادگیری‌شان جمع‌آوری کنید.
- ایستگاه اول: کارت‌های چیدمان نقطه‌ها را همراه با تعدادی مهره در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید و از آن‌ها بخواهید مهره‌ها را روی نقطه‌های کارت بگذارند و تعدادشان را بشمارند.
- ایستگاه دوم: تعدادی مهره یا ابزار شمارشی دیگر و یک گوشی موبایل، آیپد یا دوربین در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید تا از چیدمان‌هایی که برای نشان دادن ایده‌های عددی خود می‌سازند، عکس بگیرند.
- ایستگاه سوم: یک تاس، تعدادی مهره و یک قاب پنج‌تایی در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید. از آن‌ها بخواهید تاس بیندازند و با توجه به عددی که می‌آورند، مهره‌ها را در قاب پنج‌تایی بچینند.
- ایستگاه چهارم: دانش‌آموزان را در گروه‌های کوچک گرد هم بیاورید و داستان «پنج قورباغهٔ خال‌دار» را برای آن‌ها روایت کنید. ترجیحاً از تختهٔ نمدی برای نمایش داستان استفاده کنید. هم‌زمان با پریدن قورباغه‌ها به داخل برکه، شمارش تا ۵ و سپس شمارش معکوس از ۵ را با دانش‌آموزان تمرین کنید.
گام سوم، بازاندیشی
- حلقهٔ پایانی کلاس: از دانش‌آموزان بخواهید در مورد اینکه امروز چه فعالیتی انجام دادند، چه چیزی یاد گرفتند و فکر می‌کنند در جلسهٔ بعد، نیاز دارند روی چه مهارتی بیشتر تمرین کنند، صحبت کنند.
فعالیت پنجم
گام اول؛ مواجهه
داستان یا شعر «پنج قورباغهٔ خال‌دار» را با استفاده از آهن‌رباها، تصویرهای قورباغه یا عروسک‌ها اجرا کنید تا دانش‌آموزان بتوانند روند داستان را به‌صورت نمایشی دنبال کنند. سپس، شمارش تا ۵ و شمارش معکوس از ۵ را با دانش‌آموزان تمرین کنید.
گام دوم؛ کاوش
یک کارگاه ریاضی راه بیندازید و این ایستگاه‌ها را برای آن درست کنید:
- ایستگاه اول: کارت‌های چیدمان نقطه‌ها را همراه با تعدادی مهره در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید و از آن‌ها بخواهید مهره‌ها را روی نقطه‌های کارت بگذارند و تعداد آن‌ها را بشمارند.
- ایستگاه دوم: مجموعه‌هایی شامل ۱۰ تا ۱۲ شیء در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید و از آن‌ها بخواهید با کمک قاب ده‌تایی تعداد اشیا را بشمارند. (قاب ده‌تایی می‌تواند به آن‌ها کمک کند اشیا را منظم‌تر بچینند و هنگام شمارش، چیزی را از قلم نیندازند یا دوباره نشمارند.)
- ایستگاه سوم: یک تاس، تعدادی مهره و یک قاب پنج‌تایی در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید. از آن‌ها بخواهید تاس بیندازند و با توجه به عددی که می‌آورند، مهره‌ها را در قاب پنج‌تایی بچینند تا آن عدد را نمایش دهد.
- ایستگاه چهارم: دانش‌آموزان را در گروه‌های کوچک جمع کنید و با هر دانش‌آموز به‌صورت جداگانه مصاحبهٔ ارزشیابی انجام دهید. از او بخواهید مجموعه‌ای شامل پنج شیء را بشمارد. هنگام شمارش، بررسی کنید که آیا ترتیب اعداد را به‌درستی رعایت می‌کند، هر شیء را دقیقاً یک بار می‌شمارد و درک می‌کند که آخرین عددی که می‌گوید، تعداد کل اشیا را نشان می‌دهد.
گام سوم؛ بازاندیشی
حلقهٔ پایانی کلاس: از دانش‌آموزان بخواهید دربارهٔ تمرین‌هایی که امروز انجام داده‌اند تأمل کنند و دربارهٔ هدف‌های خود در یادگیری شمارش صحبت کنند. همچنین از آن‌ها دعوت کنید راهبردهایی را که برای شمارش به کار می‌برند با همکلاسی‌های خود به اشتراک بگذارند.
- این نوع گفت‌وگو دربارهٔ عددها یکی از روتین‌های ریاضی است. اینجا می‌توانید دربارهٔ روتین‌های ریاضی بخوانید. ↩︎
- دربارهٔ کارگاه ریاضی می‌توانید اینجا بخوانید. ↩︎
- به این مفهوم کاردینالیتی می‌گویند. درک این موضوع که آخرین عددی که هنگام شمارش یک مجموعه گفته می‌شود، تعداد کل اعضای آن مجموعه را نشان می‌دهد. ↩︎
- این هم یکی از روتین‌های ریاضی است. ↩︎
دیدگاهتان را بنویسید