پیشنهادهای اُمید برای معلمی بهتر

دانش‌آموزان در سطح‌های مختلف و با ترجیحات متنوع، ایده‌های مختلفی را در کلاس ارائه می‌کنند و لازم است به هر کدام از آن‌ها بازخوردی داده شود که او را قدمی به جلو ببرد. اما در فضای چندبعدی کلاس، منظور از «جلو» کدام سمت است؟ «هدف» آن چیزی است که به عنوان یک نشان‌گر، جهت را به معلم نشان می‌دهد و به او کمک می‌کند که بازخورد خود را متناسب با ایده‌ی ارائه شده در جهت درست، تنظیم کند.

هر معلم طرحی برای یادگیری دانش‌آموزان دارد؛ ولی لازم است با توجه به اتفاقات کلاس، منعطف عمل کند و همواره برای ادامه‌ی مسیر تصمیم بگیرد. «هدف» در بزنگاه تصمیم‌گیری برای انتخاب و اجرای فعالیت‌های بعدی، مانند یک فانوس دریایی عمل می‌کند و به معلم کمک می‌کند تا ادامه‌ی مسیر را به‌درستی بازطراحی کند.

گاهی دانش‌آموزان در پاسخ به یک مسئله، به طور طبیعی دلیل می‌آورند. با شکار این لحظه‌ها و توجه به آن‌ها، هم به خود دانش‌آموزی که استدلال کرده است و هم به بقیه‌ی دانش‌آموزان کمک می‌شود که معنی استدلال را درک کنند، طبیعی بودن آن را ببینند، دلیل را از تک‌مثال تشخیص دهند، استدلال‌ها را ارزیابی کنند و از همان جایی که هستند و با هر درکی که دارند، برای دلیل آوردن تلاش نمایند.

در این قاب‌ معمولاً نمونه‌هایی از چگونگی ترغیب به استدلال آمده است. این نمونه‌ها، یاریگر معلم برای کمک به استدلال کردن دانش‌آموزان در سطح‌های مختلف است تا هر دانش‌آموز از جایی که هست و طوری که برای خودش قابل درک است، استدلال کند، استدلال دوستانش را ارزیابی کند و درکش را توسعه دهد.

گاهی لازم است بازنمایی‌های مناسب و مرسوم ( در این متن به آن‌ها بازنمایی‌های رسمی می‌گوییم) به دانش‌آموزان معرفی شود. موضوع این قاب این است که این معرفی می‌تواند در موقعیت‌های معنادار اتفاق بیفتد. یعنی زمانی که دانش‌آموزان ایده‌ای را مطرح می‌کنند که برای خودشان قابل درک است، نشان دادن ایده با بازنمایی مناسب به آن‌ها کمک می‌کند که این بازنمایی را در اتصال با درک قبلی خود ببینند و برایشان معنادار باشد.

دانش‌آموزان در موقعیت‌های مختلف در داخل و خارج مدرسه و در مواجهه با مسئله‌های گوناگون باید بتوانند درک و ایده‌های خود را نشان دهند؛ برای کسب این مهارت، لازم است فرصت‌هایی برای تجربه‌ی انتخاب بازنمایی مناسب در کلاس ریاضی برایشان فراهم شود.

وقتی دانش‌آموزان فرصت داشته باشند که بازنمایی‌های مختلفی از یک ایده را ببینند، به ویژگی‌های هر کدام توجه کنند، آن‌ها را باهم مقایسه کنند و درباره‌ی آن‌ها باهم گفت‌وگو کنند، بهتر می‌توانند در مواجهه با یک ایده‌ی جدید درباره‌ی چگونگی بازنمایی آن تصمیم بگیرند.

بسیاری از دانش‌آموزان در کلاس ریاضی گفتن و شنیدن از یکدیگر را تجربه نکرده‌اند و ممکن است انگاره‌ی آن‌ها از کلاس ریاضی این باشد که معلم می‌گوید و آن‌ها گوش می‌کنند. ایجاد فرصت‌هایی برای دانش‌آموزان تا ایده‌هایشان را بگویند، استدلال‌هایشان را بیان کنند، استدلال‌های دوستانشان را بشنوند، از آن‌ها برای شفاف شدن ایده‌ها سوال بپرسند، استدلال‌ها را ارزیابی کنند و ایده‌های جدیدی بسازند، می‌تواند این انگاره از کلاس ریاضی را تغییر دهد.

گاهی در گروه‌های مختلف، راه‌ها و ایده‌های متنوعی در حل یک مسئله یا بررسی یک موقعیت بیان می‌شود. معلم برای آوردن این راه‌حل‌ها و ایده‌ها به صحن کلاس، نیازمند طراحی است. او می‌تواند با شنیدن آن‌ها و فکر کردن به اتصال میان آن‌ها تصمیم بگیرد که بهتر است این ایده‌ها به چه ترتیبی در کلاس مطرح شوند تا کنار هم قرار گرفتنشان، به یادگیری بیشتر منجر شود.

دانش‌آموزان در داخل و خارج مدرسه با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شوند که لازم است محاسباتی انجام دهند. آن‌ها باید در هر موقعیت، روشی کارآمد برای محاسبه انتخاب کنند. گرچه روش‌های رسمی برای محاسبه، آموزش داده می‌شوند، اما در یک موقعیت ممکن است اعداد طوری باشند که استفاده از روش‌های غیررسمی برای محاسبه، کارآمدتر باشد؛ همچنین ممکن است تخمینی از حاصل در یک موقعیت برای بررسی و تصمیم‌گیری کافی باشد. تجربه‌ی انتخاب روش کارآمد چه پیش از معرفی روش رسمی و چه پس از آن، به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا در مواجهه با چنین موقعیت‌هایی بتوانند درک خود را در تحلیل و حل مسئله به‌کار بگیرند.

بسیاری از معلم‌ها، معلم شده‌اند چون علاقه‌مند و مشتاق یاد دادن بوده‌اند. شاید فکر کردن به جای دانش‌آموزان و ساده کردن مسیر تا آب در دل دانش‌آموز تکان نخورد، از همین اشتیاق آمده باشد. اما برای یادگیری، لازم است که دانش‌آموزان خودشان فکر کنند. این فرصت‌های فکرورزی است که به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا درک خود را گسترش دهند و ایده‌های جدید تولید کنند؛ ایده‌هایی که شاید برای ما معلم‌ها تازه نباشد ولی برای خود آن‌ها کشفی تازه است.

لازم است که معلم تجربه کرده و باور داشته باشد که سردرگمی و بیراهه رفتن، بخشی طبیعی در یادگیری است و می‌تواند به یادگیری بیش‌تر منجر شود. البته این باور داشتن کافی نیست و لازم است که او این باور را در فرهنگ کلاسی خود وارد کند و به دانش‌آموزان نیز کمک کند که آن را تجربه کنند. البته ایجاد فرصت چنین تجربه‌ای ساده نیست. موضوع این قاب فراهم کردن چنین فرصت‌هایی در کلاس است که در طرح‌های یادگیری با توضیح و مثال آمده است.