امیدریاضی

شمارش و تخمین تا ۲۰

چکیده

در این طرح یادگیری پنج فعالیت در ارتباط با شمارش و تخمین عددهای کوچک‌تر از ۲۰ آمده است که به دانش‌آموزان کمک می‌کند به تدریج از شمارش یکی‌یکی به شمارش چندتا چندتا گذر کنند.

  • فکر می‌کنی چند تا بادام در این ظرف است؟
  • اول تخمین بزن و بعد تعداد بادام‌ها را با شمارش پیدا کن.
  • چطور می‌توانی راحت‌تر بشماری؟
بادام در فنجان
شرح فعالیت

در این طرح یادگیری پنج فعالیت در ارتباط با شمارش و تخمین عددهای کوچک‌تر از ۲۰ آمده است که به دانش‌آموزان کمک می‌کند به‌تدریج از شمارش یکی‌یکی به شمارش چندتا چندتا (دوتا دوتا و پنج‌تا پنج‌تا) گذر کنند.

پیش‌فرض این طرح این است که دانش‌آموزان در شمارش یکی‌یکی مهارت دارند و دنبالهٔ عددها را تا ۲۰ می‌دانند. در طول این فعالیت‌ها تأکید کنید که دانش‌آموزان همیشه پیش از شمارش، تخمین بزنند. همچنین شمارش شفاهی یکی‌یکی را از یک عدد مشخص تا عدد دیگر، هم رو به جلو و هم رو به عقب، تمرین کنید.

هر کدام از این فعالیت‌ها را می‌توانید در یک روز هفته انجام دهید، به این ترتیب در طول یک هفته فعالیت‌هایی مربوط به شمارش و تخمین عددهای کوچک‌تر از ۲۰ انجام داده‌اید.

فعالیت اول

گام اول؛ مواجهه

یک کتاب شمارش، مانند کتاب «چند تا حلزون؟» که در پیوست همین طرح یادگیری آمده را برای دانش‌آموزان بخوانید. از بچه‌ها دعوت کنید ایده‌های خود برای شمارش راحت‌تر اشیای کتاب را به اشتراک بگذارند.
گام دوم؛ کاوش
از بچه‌ها بخواهید در گروه‌های دو نفره قرار بگیرند. به هر گروه حدود ۵۰ تا شیء – چینه، حبوبات، مهره و … – بدهید. از بچه‌ها بخواهید به این ترتیب عمل کنند:

نفر اول به صورت تصادفی تعدادی از اشیایی که در اختیار گروهشان است را جدا کند. به این تعداد نگاه سریعی بکند و تخمین بزند که چند تا هستند.

حالا نفر دوم اشیا را بشمارد و تعداد دقیق را اعلام کند. بعد همهٔ اشیا را با هم مخلوط کند.

حالا جای نفر اول و دوم عوض شود و دوباره از اول. بخشی از اشیا جدا می‌شوند، تعداد آن‌ها تخمین زده می‌شود و بعد شمارش می‌شود.

وقتی بچه‌ها مشغول کار هستند به آن‌ها سر بزنید و برای خودتان ثبت کنید که آیا همه می‌توانند شمارش تا ۲۰ را به درستی انجام بدهند یا نه.
گام سوم؛ بازاندیشی
گفت‌وگوی پایانی: از دانش‌آموزان بخواهید توضیح دهند چگونه شمارش کردند و دربارهٔ تخمین‌هایی که زدند چه چیزهایی متوجه شدند.

فعالیت دوم

گام اول؛ مواجهه
شمارش دایره‌وار1 را انجام دهید. با دانش‌آموزان در حالت دایره بنشینید و شمارش رو به جلو و رو به عقب را به صورت یکی یکی با نقطه‌های شروع و پایان متفاوت تمرین کنید.

بعد از هر دانش‌آموز بخواهید خودش مستقلا از یک عدد مشخص رو به جلو و عقب شمارش کند.

برای مثال شمارش را از دو تا عدد قبل از ۹ شروع کند و تا دو عدد بعد از ۹ ادامه دهد: □ ، □ ، ۹ ، □ ، □

گام دوم؛ کاوش
این بار شمارش دایره‌وار را چندتا چندتا انجام دهید.2 ابتدا این نوع شمارش را به بچه‌ها معرفی کنید. مثلا از اولین و سومین دانش‌آموز بخواهید عدد خود را آهسته بگویند، در حالی که دانش‌آموزان دوم، چهارم و … عدد خود را با صدای بلند بیان کنند.

بعد از معرفی در حالی که در حالت دایره نشسته‌اید شمارش دوتا دوتا را رو به جلو و عقب هر بار از یک عدد مشخص شروع کنید و پیش بروید.

بعد از دانش‌آموزان بخواهید هر کدام به صورت فردی شمارش دوتا دوتا را رو به جلو و عقب تمرین کنند. مثلا از آن‌ها بخواهید جاهای خالی این دنباله را در شمارش دوتا دوتا مشخص کنند. □ ، □ ، ۸ ، □ ، □
گام سوم؛ بازاندیشی
در گفت‌وگوی پایانی از دانش‌آموزان بپرسید: «هنگام شمارش دوتا دوتا متوجه چه الگوهایی شدید؟» از بچه‌ها بخواهید پاسخ‌هایشان را با کلاس به اشتراک بگذارند.

فعالیت سوم

گام اول؛ مواجهه
یک یا دو سوال که حل آن‌ها با شمارش چندتا چندتا راحت‌تر باشد مطرح کنید و از بچه‌ها بپرسید چطور می‌توان با شمارش به این سوال‌ها پاسخ داد. مثلا بپرسید: «چطور می‌توانیم تعداد کفش‌های موجود در کلاس را پیدا کنیم؟» یا «ارزش ۶ اسکناس پنج‌هزار تومانی چقدر می‌شود؟»
گام دوم؛ کاوش
یک کارگاه ریاضی3 راه بیندازید! چند ایستگاه در کلاس درست کنید و در هر ایستگاه فعالیت‌هایی را آماده کنید. از دانش‌آموزان بخواهید به هر ایستگاه که رسیدند فعالیت مربوط به آن را انجام دهند. خوب است خودتان در یکی از ایستگاه‌ها مستقر شوید تا ضمن همراهی با دانش‌آموزان، مهارت شمارش آن‌ها را مشاهده کنید و شواهدی از یادگیری‌شان جمع‌آوری کنید.

  • ایستگاه اول: موقعیت‌هایی را به کمک عکس نشان دهید که در آن‌ها اشیا به طور طبیعی جفت‌جفت هستند. مثلا تعداد کفش‌های چند نفر آدم یا تعداد بال‌های چند تا پرنده یا سکه‌هایی با ارزش ۲ و غیره. از بچه‌ها بخواهید به کمک شمارش دوتا دوتا تعداد را در هر کدام از موقعیت‌ها پیدا کنند.
  • ایستگاه دوم: شبیه ایستگاه قبلی موقعیت‌هایی فراهم کنید که به شمارش پنج‌تا پنج‌تا مرتبط باشد. مثلا تعداد انگشتان چند تا دست، یا تعداد چوب‌خط‌های پنج‌تایی و غیره. باز هم از بچه‌ها بخواهید با شمارش پنج‌تا پنج‌تا تعداد را پیدا کنند.
  • ایستگاه چهارم: از میان منابعی که در اختیار دارید، کاربرگ‌ها، کارت‌های یا کتاب‌هایی را آماده کنید که برای فعالیت شمارش مناسب هستند. آن‌ها را در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید و از آن‌ها بخواهید به کمک شمارش دوتا دوتا یا پنج‌تا پنج‌تا تعداد اشیا را پیدا و پاسخ‌های خود را ثبت کنند.

گام سوم؛ بازاندیشی
در گفت‌وگوی پایانی از دانش‌آموزان بپرسید: «آیا شمارش چندتا چندتا برای شما آسان‌تر از شمارش یکی‌یکی بود یا سخت‌تر از آن؟ چرا؟»

فعالیت چهارم

گام اول؛ مواجهه
یک فعالیت برای تخمین اجرا کنید.4: تصویر یک ظرف با چند شی درون آن (برای مثال چند بادام مانند تصویر زیر) را به دانش‌آموزان نشان دهید و بپرسید: «فکر می‌کنی چند بادام درون فنجان وجود دارد؟» از آن‌ها بخواهید حدودی از تعداد بادام‌ها پیشنهاد بدهند. مثلا بین ۱۵ تا ۲۰ تا. کمک کنید بچه‌ها درک کنند که برای تخمین زدن لازم نیست یک عدد دقیق بگوییم و همین که بتوانیم یک بازه برای تعداد بگوییم کافی است. بعد از اینکه تخمین‌های مختلف ارائه شد بادام‌ها را از ظرف خالی کنید و با شمارش چندتا چندتا تعداد آن را پیدا کنید.


گام دوم؛ کاوش
یک کارگاه ریاضی راه بیندازید! چند ایستگاه در کلاس درست کنید و در هر ایستگاه فعالیت‌هایی را آماده کنید. از دانش‌آموزان بخواهید به هر ایستگاه که رسیدند فعالیت مربوط به آن را انجام دهند. خوب است خودتان در یکی از ایستگاه‌ها مستقر شوید تا ضمن همراهی با دانش‌آموزان، مهارت شمارش آن‌ها را مشاهده کنید و شواهدی از یادگیری‌شان جمع‌آوری کنید.

  • ایستگاه اول: از بچه‌ها بخواهید مقدارهایی که برای آن‌ها از قبل آماده کرده‌اید را دوتا دوتا و پنج‌تا پنج‌تا بشمارند. به دانش‌آموزان اجازه دهید تصمیم بگیرند که برای هر مجموعه، شمارش دوتا دوتا مناسب‌تر است یا پنج‌تا پنج‌تا.
  • ایستگاه دوم: در این ایستگاه هم مجموعه‌هایی از اشیای مختلف را برای بچه‌ها آماده کنید و از آن‌ها بخواهید تعداد آن‌ها را پیدا کنند. اما این بار از آن‌ها بخواهید قبل از شروع شمارش تخمین خود را روی یک کاغذ و جلوی اسمشان بنویسند. بعد تعداد را بشمارند و تعدادی که از شمارش به دست آمده را با تعدادی که تخمین زده بودند مقایسه کنند.
  • ایستگاه سوم: در این ایستگاه همان اشیای ایستگاه دوم را – هر کدام با تعداد متفاوت – قرار دهید و از بچه‌ها بخواهید که دوباره ابتدا تعداد را تخمین بزنند و بعد با شمارش پیدا کنند. از بچه‌ها بخواهید از تجربهٔ خود در ایستگاه قبل کمک بگیرند تا بتوانند تخمین بهتری بزنند.
  • ایستگاه چهارم: خودتان در این ایستگاه حضور داشته باشید و هر بار یک عدد را به هر دانش‌آموز بگویید. از او بخواهید از این عدد شمارش رو به جلو و عقب را انجام دهد. به جز شمارش یکی‌یکی، شمارش دوتا دوتا و پنج‌تا پنج‌تا را هم ارزیابی کنید.

گام سوم؛ بازاندیشی

در گفت‌وگوی پایانی از دانش‌آموزان بپرسید: «امروز چه چیزی یاد گرفتید؟ هنوز چه چیزی را نیاز دارید تمرین کنید؟»

فعالیت پنجم

گام اول؛ مواجهه
کتاب «چند تا حلزون؟» را دوباره بخوانید، اما این بار از دانش‌آموزان دعوت کنید از راهبردهای پیشرفته‌تر شمارش استفاده کنند.
گام دوم؛ کاوش
از دانش‌آموزان بخواهید یک تصویر برای شمارش نقاشی کنند. از آن‌ها بخواهید که اول تصمیم بگیرند دوست دارند چه چیزی را نقاشی کنند. بعد آن را در تعدادی بین ۱۰ تا ۲۰ تا نقاشی کنند.

از بچه‌ها بخواهید بعد از کامل شدن تصویرشان آن را با یکی از دوستانشان مبادله کنند و هر کدام تعداد داخل تصویر دوستشان را ابتدا تخمین بزنند و سپس بشمارند.
گام سوم؛ بازاندیشی
در گفت‌وگوی پایانی از دانش‌آموزان بپرسید: «این هفته دربارهٔ شمارش چه چیزهایی یاد گرفتید؟ چه چیزهایی را دوست دارید هنوز تمرین کنید و یاد بگیرید؟»

  1. شمارش دایره‌وار (Count Around) یکی از روتین‌های ریاضی است. دربارهٔ آن می‌توانید اینجا بخوانید. ↩︎
  2. شمارش چندتاچندتا (skip counting) یعنی شمردن با فاصله‌های ثابت، مانند دوتادوتا (۲، ۴، ۶، …) یا پنج‌تاپنج‌تا (۵، ۱۰، ۱۵، …). ↩︎
  3. دربارهٔ کارگاه ریاضی می‌توانید اینجا بخوانید. ↩︎
  4. تخمین ۱۸۰ یکی از روتین‌های ریاضی است که می‌توانید درباره‌ی آن اینجا بخوانید. ↩︎


فرصت‌های مشاهده
+

  • آیا دانش‌آموز می‌تواند پیش از شمارش یک مجموعه، تعداد آن را تخمین بزند و پس از شمارش، تخمین خود را با تعداد واقعی مقایسه کند؟

  • آیا دانش‌آموز می‌تواند مجموعه‌ای از اشیا را یکی‌یکی بشمارد و برای هر شیء فقط یک عدد در نظر بگیرد؟

  • آیا دانش‌آموز می‌تواند برای شمارش مجموعه‌ها از گروه‌بندی دوتایی یا پنج‌تایی استفاده کند؟

  • آیا دانش‌آموز می‌تواند از یک عدد مشخص، دنبالهٔ عددها را به‌صورت یکی‌یکی، دوتادوتا و پنج‌تاپنج‌تا، رو به جلو و عقب ادامه دهد؟

  • آیا دانش‌آموز می‌تواند الگوهای شمارش چندتاچندتا را تشخیص دهد و دربارهٔ آن‌ها توضیح دهد؟

  • آیا دانش‌آموز می‌تواند با توجه به موقعیت، راهبرد مناسبی برای شمارش انتخاب کند و دلیل انتخابش را توضیح دهد؟

منابع آموزشی مربوط به این طرح درس

  • چند تا حلزون؟

    «چند تا حلزون؟» کتابی تصویری با محوریت شمارش و دسته‌بندی است که به بچه‌ها کمک می‌کند اشیا را بر اساس ویژگی‌های مختلف دسته‌بندی و شمارش…

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *