PHP_INJECT_OK دهم – امید ریاضی https://math.omidedu.org Fri, 04 Sep 2026 13:24:04 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.2 بازی اسکانک https://math.omidedu.org/asset/skunk/ https://math.omidedu.org/asset/skunk/#respond Tue, 15 Oct 2024 09:58:28 +0000 https://math.omidedu.org/?post_type=asset&p=13920

این برگه برای ثبت امتیازات بچه‌ها در بازی راسو طراحی شده است.

[real3dflipbook id=”167″ mode =”normal”] ]]>
https://math.omidedu.org/asset/skunk/feed/ 0
وسط ضلع‌های مثلث و «دیگر هیچ» https://math.omidedu.org/lessonplan/middle-sides-of-a-triangle/ https://math.omidedu.org/lessonplan/middle-sides-of-a-triangle/#respond Thu, 22 Feb 2024 04:30:00 +0000 https://math.omidedu.org/?post_type=lessonplan&p=5767

«در مثلث متساوی‌الاضلاع ABC، وسط اضلاع را D، E و F نامیده‌‌ و به هم وصل کرده‌ایم.»

به این موقعیت فکر کن، آن را توصیف کن و مسئله‌هایی درباره‌ی آن طرح کن که قابل حل باشند و حل کردن آن‌ها برای خودت جالب باشد!

مثلث متساوی‌الاضلاع
مثلث متساوی‌الاضلاع
شرح فعالیت

موقعیت زیر را در کلاس طرح کنید.

از دانش‌آموزان بخواهید درباره‌ی آن فکر کنند و هریک به تنهایی، ببینند که این موقعیت چه اطلاعاتی در اختیارشان قرار می‌دهد و سپس درباره‌ی ارتباط میان ویژگی‌های مثلث‌ها مسئله‌ای طرح کنند که هم قابل حل باشد و هم حل کردن آن برایشان جالب باشد.

فرصت کافی در اختیار دانش‌آموزان قرار دهید تا هریک به صورت فردی روی طرح مسئله کار کنند و سپس از آن‌ها بخواهید در گروه‌های کوچک (سه یا چهار نفره) قرار بگیرند و ایده‌های یکدیگر را بررسی کنند، یعنی مسئله‌ها را از این نظر که قابل حل هستند یا نه، ارزیابی نمایند و مسئله‌های قابل حل را حل کنند.

وقتی دانش‌آموزان مشغول کار در گروه هستند، به آن‌ها سر بزنید و با پرسیدن پرسش‌های پیش‌برنده، به آن‌ها کمک کنید که ایده‌هایشان را در قالب مسئله و راه‌حل صورت‌بندی کنند یعنی در یک موقعیت معنادار فرض و حکم مسئله را مرتب نمایند. مثلاً از آن‌ها بپرسید:

  • شما درباره‌ی ارتباط میان مساحت مثلث ABC و مثلث DEF نوشته‌ای. می‌توانی بگویی که این را در پاسخ به چه سوالی نوشته‌ای؟ و آیا می‌توانی بگویی که چه اطلاعاتی را داشته‌ای که توانسته‌ای این ارتباط را پیدا کنی؟
  • دوستت این مسئله را طرح کرده است. آیا صورت مسئله برایت واضح است؟ آیا معلوم است که سوال او چیست؟ آیا اطلاعاتی که او نوشته برای پاسخ دادن به سوال کافی است؟

در ادامه از گروه‌ها بخواهید که هر کدام یکی از مسئله‌هایشان را در کلاس بیان کنند و مسئله‌های طرح شده‌ی گروه‌های دیگر را بررسی نمایند.

سپس از گروه‌ها بخواهید همه‌ی مسئله‌هایشان را روی تابلویی در کلاس نصب کنند تا همه بتوانند همه‌ی مسئله‌ها را ببینند.

در پایان از دانش‌آموزان بخواهید، هر کدام یک مسئله‌ را که به نظرش جالب است (یکی از مسئله‌های گروه خودش یا گروه‌های دیگر یا یک مسئله‌ی جدید) بنویسد و آن را حل کند.

پاسخ‌های برخی از دانش‌آموزان

چه تبدیل یا تبدیل‌هایی مثلث ABC را روی مثلث DEF تصویر می‌کند؟

در یک مثلث متساوی‌الاضلاع، نقاطی روی هر ضلع گذاشته‌ایم به طوری که نسبت AD:DB و BE:EC و CF:FA برابر x است.
x چه مقدارهایی باید داشته باشد تا زاویه‌ی ADF:

الف) زاویه تند باشد؟

ب) زاویه‌ی راست باشد؟

ج) زاویه‌ی باز باشد؟

اگر بله: چند راه مختلف برای این لاک‌پشت وجود دارد؟

اگر نه: چرا؟ ثابت کن!

در مثلث متساوی‌الاضلاع ABC با وصل کردن وسط ضلع‌ها، مثلث DEF ساخته شده است.
الف) مثلث وسط را رنگ می‌کنیم. نسبت مساحت سفید به مثلث ABC چقدر است؟
ب) در سه مثلث ADE، ‌BDF و CFE وسط ضلع‌ها را به هم وصل می‌کنیم و در هریک، مثلث وسطی را رنگ می‌کنیم. نسبت مساحت سفید به مثلث ABC چقدر است؟
ج) این کار را بارها ادامه می‌دهیم، نسبت مساحت سفید به مثلث ABC چطور پیش می‌رود؟

مثلث DEF داده شده است. مثلث ABC را طوری رسم کنید که D و E و F وسط ضلع‌های این مثلث باشند.
الف) حالت ساده این است که DEF متساوی الاضلاع باشد.
ب) حالت سخت این است که مثلث DEF مثلث نامشخص باشد.

]]>
https://math.omidedu.org/lessonplan/middle-sides-of-a-triangle/feed/ 0
وسط ضلع‌های مثلث‌ و «چه می‌شد اگر؟» https://math.omidedu.org/lessonplan/triangle-and-what-if/ https://math.omidedu.org/lessonplan/triangle-and-what-if/#respond Wed, 21 Feb 2024 04:30:00 +0000 https://math.omidedu.org/?post_type=lessonplan&p=5721

«در مثلث متساوی‌الاضلاع ABC، وسط اضلاع را D، E و F نامیده‌ و به هم وصل کرده‌ایم.

ثابت کن که مساحت مثلث ABC چهار برابر مساحت مثلث DEF است.»

سپس با تغییر مسئله‌ی بالا، مسئله‌ی جدیدی طرح کن!

مسئله‌ی خود را اینطور شروع کن:

«چه می‌شد اگر …»

مثلث متساوی‌الاضلاع
شرح فعالیت

مسئله‌ی زیر را در کلاس طرح کنید و از دانش‌آموزان بخواهید آن را حل کنند.

دقت کنید که این مسئله برای زمانی مناسب است که حل آن چالش برانگیز نباشد و دانش‌آموزان بتوانند در مدت کوتاهی آن را حل کنند.

در ادامه از آن‌ها بخواهید با «چه می‌شد اگر …» آغاز کنند و مسئله را به مسئله‌ی جدیدی تبدیل کنند که قابل حل باشد. در صورت نیاز، می‌توانید ابتدا یک مثال از مسئله‌ی تغییر داده شده، به کمک دانش‌آموزان، در کلاس مطرح کنید تا دانش‌آموزان متوجه کاری که از آن ها خواسته شده است، بشوند و ایده بگیرند. در قسمت «پاسخ‌های بعضی از دانش‌آموزان» می‌توانید بعضی از مسئله‌های طرح شده را بیابید.

از دانش‌آموزان بخواهید هریک به صورت فردی روی تغییر مسئله کار کنند. سپس از آن‌ها بخواهید در گروه‌های کوچک (سه یا چهار نفره) قرار بگیرند و ایده‌های یکدیگر را بررسی کنند، یعنی مسئله‌ها را از این نظر که قابل حل هستند یا نه، ارزیابی نمایند و مسئله‌های قابل حل را حل کنند.

وقتی دانش‌آموزان مشغول گفت‌وگو درباره‌ی ایده‌ها هستند، به گروه‌ها سر بزنید و ببینید که چطور به قابل حل بودن مسئله‌ها فکر می‌کنند. از آن‌ها بپرسید:

  • چطور فهمیدی که می‌توان این مسئله را حل کرد؟
  • یک شکل برای این مسئله‌ی جدید بکش. آیا می‌توانی از روی شکل، پاسخ آن را حدس بزنی؟
  • می‌بینم که با توجه به شکل، پاسخ را پیدا کرده‌ای! آیا مطمئنی که با تغییر شکل، این پاسخ همیشه درست است؟ برای آن‌که مطمئن شوی که این پاسخ در حالت کلی درست است، نیاز به اثبات داری! می‌توانی با این حدس شروع کنی که مثلث‌ها با هم متشابه هستند ولی لازم است ثابت کنی که باهم متشابه هستند.

در پایان از دانش‌آموزان بخواهید مسئله‌ها و راه‌حل‌های گروهشان را بنویسند و دور تا دور کلاس نصب کنند، طوری که همه‌ی دانش‌آموزان بتوانند به مسئله ها سر بزنند و تنوع مسئله‌هایی را که دوستانشان طرح کرده‌اند و راه حل‌های آن‌ها را ببینند.

پاسخ‌های برخی از دانش‌آموزان

چه می‌شد اگر نقطه‌های D و E وسط نبودند و ضلع‌ها را به نسبت ۱ به ۳ تقسیم می‌کردند (AE و AD نسبت ۱ داشتند). در این صورت نسبت مساحت‌ها چطور می‌شد؟

اگر می‌دانستیم که نسبت مساحت مثلث ABC به مساحت مثلث DEF چه عددی است، چطور می‌توانستیم جای نقطه‌ها روی ضلع‌ها را پیدا کنیم؟

به جز مثلث‌های ABC و DEF مثلث‌های دیگری هم در شکل دیده می‌شود. چه می‌شد اگر دو تا مثلث دیگر را در نظر می‌گرفتیم و نسبت مساحت‌های آن‌ها را پیدا می‌کردیم؟

چه می‌شد اگر اولین شکل مثلث نبود. مثلاً اگر یک مربع می‌کشیدیم و وسط‌های ضلع‌های آن را به هم وصل می‌کردیم، چه رابطه‌ای بین مساحت چهارضلعی بزرگ و کوچک بود؟ اگر به جای مربع چهارضلعی دیگری می‌کشیدیم چه می‌شد؟ اگر پنج‌ضلعی منتظم می‌کشیدیم یا هر پنج‌ضلعی دیگری چطور؟

]]>
https://math.omidedu.org/lessonplan/triangle-and-what-if/feed/ 0
بازی با دو چرخنده https://math.omidedu.org/lessonplan/spinner_bingo/ https://math.omidedu.org/lessonplan/spinner_bingo/#respond Wed, 17 Jan 2024 14:19:58 +0000 https://math.omidedu.org/?post_type=lessonplan&p=6583

عقربه‌ی هر دو چرخنده را می‌چرخانیم و عددهایی را که عقربه‌ها نشان می‌دهند، باهم جمع می‌کنیم.

هرکس که حاصل را روی کارتش داشته باشد، می‌تواند آن را خط بزند. برنده کسی است که همه‌ی عددهای کارتش، زودتر از بقیه خط بخورد.

نُه عدد مختلف روی کارتت بنویس و کارت بازی خودت را بساز!

چطور می‌توانی یک کارت بازی بسازی که بیش‌ترین شانس بردن را داشته باشد.

شرح فعالیت
گام اول؛ دستور بازی

شرح بازی با دو چرخنده را به دانش‌آموزان نشان دهید و فرصت دهید تا شرح بازی را بخوانند. برای این منظور می‌توانید از اولین فایل پوستر «بازی با دو چرخنده» استفاده کنید.

با پرسیدن سوالات زیر، مطمئن شوید که شرح بازی را فهمیده‌اند.

  • بازی چه زمانی تمام می‌شود؟
  • در چرخنده‌هایی که در تصویر دیده می‌شود، چه عددی خط می‌خورد؟
گام دوم؛ انجام بازی

در ادامه از دانش‌آموزان بخواهید جدولی رسم کنند، به صورت فردی فکر کنند و عددهای مورد نظر خود را در آن بنویسند.

پس از آن‌که دانش‌آموزان عددهای جدول خود را کامل کردند، می‌توانید بازی کنید و فرصتی فراهم کنید که دانش‌آموزان کمی بیشتر با بازی آشنا شوند و با پرسیدن سوال‌هایی مانند سوال‌های زیر، مطمئن شوید که همه‌ی آن‌ها می‌دانند که حاصل شدن اعداد کوچکتر از ۲ و بیشتر از ۱۶، غیر ممکن است.

  • چه عددهایی ممکن است از جمع کردن دو عدد روی چرخنده حاصل شود؟
  • کدام عددها ممکن نیست به دست بیاید؟
گام سوم؛ حل مسئله

حالا از دانش‌آموزان بخواهید جدول‌های (الف)، (ب) و (ج) را باهم مقایسه کنند و بررسی کنند که کدام‌یک انتخاب بهتری برای اعداد جدول است و بر اساس ایده‌های خود، یک کارت بازی طراحی کنند که به نظرشان، بیشترین شانس بردن را دارد. دومین فایل پوستر «بازی با دو چرخنده» این مسئله را نشان داده است.

بعد از آن که دانش‌آموزان فرصت کافی برای فکر کردن داشتند، از آن‌ها بخواهید در گروه‌های کوچک (دو یا سه نفره) قرار بگیرند و ایده‌هایشان را با هم به اشتراک بگذارند.

اهمیت استدلال

لابلای حرف‌های بچه‌ها به دنبال استدلال بگردید.

هنگامی که دانش‌آموزان مشغول گفت‌وگو هستند، به آن‌ها سر بزنید و دلایل انتخابشان را بشنوید. گاهی ممکن است دلایل خوبی در کلاس مطرح شود. در صورت لزوم با بازگویی آن دلایل به صورت شفاف‌تر، به دانش‌آموزی که این دلیل را ارائه کرده است، فرصت می‌دهید که روی بیان دلایل بازاندیشی کند و به دانش‌آموزان دیگر گروه کمک می‌کنید که دلیل را درک کنند و فرصت به‌کارگیری آن در موقعیت‌های دیگر را پیدا کنند.

در پایان از دانش‌آموزان بخواهید جدول نهایی را به تنهایی پر کنند و دلایل خود برای انتخاب اعداد را بنویسند.

پاسخ‌های برخی از دانش‌آموزان

جدول (ب) عددهای ۱ و ۱۷ را دارد و ممکن نیست برنده شود. جدول (ج) عددهایی مثل ۸ دارد که به نظر می‌رسد جمع‌های بیشتری دارد ولی جدول (الف) عددی مثل ۲ را دارد که شانس آمدنش کم است و فقط وقتی حاصل می‌شود که هر دو چرخنده ۱ بیاید. من (ج) را انتخاب می‌کنم.

خودم هم این جدول را کشیده‌ام:

  • چرا نوشته‌ای «۸ جمع‌های بیشتری دارد»؟
  • چطور می‌توانی همه‌ی حالت‌های ممکن را ثبت کنی؟
  • چطور ثبت این حالت‌ها کمک می‌کند که تشخیص دهی کدام کارت شانس بیشتری برای بردن دارد؟

جدول (ب) ممکن نیست برنده شود. جدول (الف) عددهایی نزدیک به هم دارد مثل ۱۳، ۱۴، ۱۵ و ۱۶ که به نظر می‌رسد شانسشان کم است ولی جدول (ج) عددهای پراکنده‌ای دارد و شانسش زیاد است.

خودم هم این جدول را کشیده‌ام:

  • چه عددهایی ممکن است از جمع عددهای روی دو چرخنده حاصل شود؟
  • کدام عددهای جدول ممکن نیست که حاصل شوند؟
  • چرا فکر می‌کنی که عددهای نزدیک به هم شانس کمتری دارند؟
  • هر کدام از این عددهای ممکن در چه حالت‌هایی به دست می‌آیند؟
  • چطور می‌توانی از این حالت‌ها برای یافتن احتمال حاصل شدن هر عدد استفاده کنی؟

جدول (ج) شانس بیشتری دارد چون در مجموع، حالت‌های حاصل شدن عددهایش بیشتر است.

و خودم در جدولم اعداد ۶ و ۷ و ۸ و ۹ و ۱۰ و ۱۱ و ۱۲ و دو تا از عددهای ۴ یا ۵ یا ۱۳ یا ۱۴ را می‌گذارم.

  • در صورتی که چرخنده‌ی سمت راست و سمت چپ چه عددهایی را نشان دهند، حاصل ۳ را خواهیم داشت؟
  • چطور پاسخت به سوال قبل می‌تواند روی کل تعداد حالت‌هایی که برای هر عدد پیدا کرده‌ای اثر بگذارد؟
  • احتمال حاصل شدن هر یک از عددهای ۲ تا ۱۶ چقدر است؟

نکته: این دانش‌آموز به غیر ممکن بودن برنده شدن جدول (الف) اشاره نکرده است ولی صورت سوال آن را نخواسته است و به همین دلیل در بازخورد به آن اشاره نشده است.

من همه‌ی حالت‌ها را در جدول روبه‌رو مرتب کردم.

از روی این جدول فهمیدم که ۶۴ حالت ممکن است به‌وجود بیاید که با هم هم‌شتنس هستند.

احتمال هر کدام از حاصل‌های ۲ تا ۱۶ را از روی این جدول پیدا کردم و از روی آن‌ها احتمال هر کدام از عددهای جدول (الف) و (ج) را نوشتم و دیدم که جدول (ج) احتمال خط خوردن عددهایش بیشتر است. جدول (ب) هم غیر ممکن است ببرد؛ چون عدد ۱ را دارد که ممکن نیست حاصل شود.

دانش‌آموز ۴

اگر بخواهم خودم جدولم را بسازم، از عددهای ۵ تا ۱۳ استفاده می‌کنم که بین این اعداد بیشترین شانس خط خوردن را دارند.

از چند منظر می‌توان فعالیت دانش‌آموزان روی مسئله‌های مطرح شده در این طرح را مورد بررسی قرار داد و شواهدی از تفکر آن‌ها را پیدا کرد.

۱. آیا حالت‌های ممکن و غیر ممکن درست تشخیص داده شده است؟

۲. آیا حالت‌های ممکن به‌درستی سازماندهی شده و تعداد حالت‌هایی که هر حاصل را نتیجه می‌دهند، بررسی شده است؟

۳. آیا احتمال رخ دادن هر حاصل محاسبه شده است؟

۴. آیا جدول‌ها با توجه به احتمال رخ دادن هر حاصل، بررسی شده است و جدول نهایی با توجه به احتمال رخ دادن هر حاصل، طوری طراحی شده است که بیشترین شانس بردن را داشته باشد؟

۵. آیا ایده‌ها به خوبی توضیح داده شده است؟

]]>
https://math.omidedu.org/lessonplan/spinner_bingo/feed/ 0
بازی با دو چرخنده https://math.omidedu.org/asset/spinner_bingo/ https://math.omidedu.org/asset/spinner_bingo/#respond Tue, 16 Jan 2024 16:30:00 +0000 https://math.omidedu.org/?post_type=asset&p=6562

در این منبع دو پوستر وجود دارد. در هر پوستر مسئله‌ای مرتبط با یک بازی احتمالاتی مطرح شده است. موضوع این بازی بررسی احتمال حاصل جمع برآمده از دو چرخنده با عددهای ۱ تا ۸ است.

توضیح بازی و مسئله‌ی اول- سیاه و سفید
[real3dflipbook id=”88″ mode =”normal”]
توضیح بازی و مسئله‌ی اول- رنگی
[real3dflipbook id=”89″ mode =”normal”]
مسئله‌ی دوم- سیاه و سفید
[real3dflipbook id=”90″ mode =”normal”]
مسئله‌ی دوم- رنگی
[real3dflipbook id=”91″ mode =”normal”] ]]>
https://math.omidedu.org/asset/spinner_bingo/feed/ 0
جدول پویای اعداد https://math.omidedu.org/asset/numbers-table/ https://math.omidedu.org/asset/numbers-table/#comments Sat, 16 Dec 2023 09:35:46 +0000 https://math.omidedu.org/?post_type=asset&p=4040

در این جدول می‌توان اعداد ۱ تا ۱۰۰ را در تعداد دلخواهی ستون چید. ضمنا می‌توانید با کلیک کردن روی هر خانه‌ای آن را رنگی کنید و با کلیک مجدد به حالت اول برگردانید.

چیدن اعداد در جدول می‌تواند فرصتی برای کاوش درباره‌ی اعداد و دیدن الگوها و روابط میان آن‌ها برای دانش‌آموزان فراهم کند.

دوست دارید در چند ستون چیده شود؟

۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰
۰
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱۱
۱۲
۱۳
۱۴
۱۵
۱۶
۱۷
۱۸
۱۹
۲۰
۲۱
۲۲
۲۳
۲۴
۲۵
۲۶
۲۷
۲۸
۲۹
۳۰
۳۱
۳۲
۳۳
۳۴
۳۵
۳۶
۳۷
۳۸
۳۹
۴۰
۴۱
۴۲
۴۳
۴۴
۴۵
۴۶
۴۷
۴۸
۴۹
۵۰
۵۱
۵۲
۵۳
۵۴
۵۵
۵۶
۵۷
۵۸
۵۹
۶۰
۶۱
۶۲
۶۳
۶۴
۶۵
۶۶
۶۷
۶۸
۶۹
۷۰
۷۱
۷۲
۷۳
۷۴
۷۵
۷۶
۷۷
۷۸
۷۹
۸۰
۸۱
۸۲
۸۳
۸۴
۸۵
۸۶
۸۷
۸۸
۸۹
۹۰
۹۱
۹۲
۹۳
۹۴
۹۵
۹۶
۹۷
۹۸
۹۹
۱۰۰
جدول را از صفر شروع کن
]]>
https://math.omidedu.org/asset/numbers-table/feed/ 1
شمارش چندتا چندتا در جدول اعداد https://math.omidedu.org/asset/counting-on-numbers-table/ https://math.omidedu.org/asset/counting-on-numbers-table/#respond Fri, 15 Dec 2023 06:10:39 +0000 https://math.omidedu.org/?post_type=asset&p=3858

در این جدول می‌توان اعداد ۱ تا ۱۰۰ را در تعداد دلخواهی ستون چید. ضمنا می‌توانید انتخاب کنید که اعداد جدول چند تا چند تا رنگ شوند. به جز این خودتان می‌توانید با کلیک کردن روی هر خانه‌ای آن را رنگی کنید و با کلیک مجدد به حالت اول برگردانید.

رنگ‌ کردنِ چند تا چند تا در جدول ۱ تا ۱۰۰، می‌تواند فرصتی ایجاد کند که دانش‌آموز الگوهایی ببیند و به دلیلِ آن‌ها بیاندیشد.

دوست دارید در چند ستون چیده شود؟

۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰

اگر تمایل داشته باشید، می‌توانم چند تا چند تا برایتان رنگ بزنم!

همه خاموش... ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲
۰
۱
۲
۳
۴
۵
۶
۷
۸
۹
۱۰
۱۱
۱۲
۱۳
۱۴
۱۵
۱۶
۱۷
۱۸
۱۹
۲۰
۲۱
۲۲
۲۳
۲۴
۲۵
۲۶
۲۷
۲۸
۲۹
۳۰
۳۱
۳۲
۳۳
۳۴
۳۵
۳۶
۳۷
۳۸
۳۹
۴۰
۴۱
۴۲
۴۳
۴۴
۴۵
۴۶
۴۷
۴۸
۴۹
۵۰
۵۱
۵۲
۵۳
۵۴
۵۵
۵۶
۵۷
۵۸
۵۹
۶۰
۶۱
۶۲
۶۳
۶۴
۶۵
۶۶
۶۷
۶۸
۶۹
۷۰
۷۱
۷۲
۷۳
۷۴
۷۵
۷۶
۷۷
۷۸
۷۹
۸۰
۸۱
۸۲
۸۳
۸۴
۸۵
۸۶
۸۷
۸۸
۸۹
۹۰
۹۱
۹۲
۹۳
۹۴
۹۵
۹۶
۹۷
۹۸
۹۹
۱۰۰
]]>
https://math.omidedu.org/asset/counting-on-numbers-table/feed/ 0